Oleh : Prof Dr. Tan Peck Leong
KRISIS bekalan global bukan lagi isu yang jauh daripada kehidupan harian rakyat. Walaupun konflik atau ketegangan geopolitik mungkin berlaku di rantau lain seperti Asia Barat, kesannya boleh sampai ke dapur rumah, rak pasar raya, kedai runcit dan meja makan rakyat Malaysia.
Ini kerana dunia hari ini saling berhubung melalui tenaga, perdagangan, makanan, perkapalan dan rantaian bekalan. Sebarang gangguan di satu bahagian dunia boleh menimbulkan kesan berantai kepada negara lain, termasuk Malaysia. Selat Hormuz, misalnya, merupakan antara laluan tenaga paling penting di dunia.
Setiap hari, sekitar 20 juta tong minyak mentah dan produk petroleum melalui laluan ini pada tahun 2025. Laluan ini juga membawa sebahagian besar perdagangan gas asli cecair dunia. Maka, apabila berlaku ketegangan di rantau tersebut, kesannya bukan hanya dirasai oleh negara yang berkonflik, tetapi oleh seluruh pasaran tenaga global.
Sebab itu apabila berlaku gangguan bekalan global, kesannya tidak dirasai satu sektor sahaja. Kenaikan harga minyak akan meningkatkan kos pengangkutan. Gangguan laluan perkapalan akan menaikkan kos penghantaran.
Ketidaktentuan bekalan pula akan menyebabkan peniaga dan pengeluar lebih berhati-hati dalam menetapkan harga. Akhirnya, tekanan ini bergerak secara perlahan daripada pasaran tenaga kepada kos pengeluaran, kemudian kepada kos logistik, dan akhirnya kepada harga makanan serta barangan harian.
Bagi Malaysia, keadaan masih boleh dikatakan terkawal, tetapi kita tidak kebal. Data Jabatan Perangkaan Malaysia menunjukkan inflasi negara meningkat kepada 2.0 peratus pada Mei 2026, berbanding 1.9 peratus pada April 2026.
Inflasi makanan dan minuman pula meningkat kepada 1.4 peratus pada Mei 2026, berbanding 1.2 peratus pada bulan sebelumnya. Ini menunjukkan tekanan harga masih sederhana, tetapi sudah mula bergerak naik dalam beberapa kategori penting.
Pada masa yang sama, kesan yang paling dekat dengan rakyat tetap ialah harga makanan. Kenaikan kos minyak dan logistik akan memberi tekanan kepada makanan import, bahan mentah, produk berasaskan gandum, makanan ternakan, makanan diproses dan barangan harian. Rakyat mungkin melihat kesannya melalui harga ayam, telur, tepung, minyak masak, sayur-sayuran, makanan sejuk beku, makanan dalam tin atau barangan keperluan lain.
Tekanan ini lebih berat kepada isi rumah B40 dan M40 kerana sebahagian besar pendapatan mereka digunakan untuk makanan, pengangkutan dan keperluan asas. Apabila harga makanan meningkat, mereka mempunyai ruang yang lebih kecil untuk menyesuaikan perbelanjaan. Bagi kumpulan ini, kenaikan kecil dalam harga makanan boleh memberi kesan besar kepada belanjawan bulanan keluarga.
Oleh itu, Kerajaan mempunyai tanggungjawab untuk terus memastikan bekalan makanan asas mencukupi, memantau harga pasaran, memperkukuh penguatkuasaan terhadap pencatutan, dan memastikan bantuan bersasar sampai kepada kumpulan yang benar-benar memerlukan.
Dalam hal ini, Kerajaan telah mengambil beberapa langkah proaktif untuk mengurangkan kesan kenaikan kos akibat ketidaktentuan global. Antaranya ialah meningkatkan Insentif Pembajakan Kepada Pesawah kepada RM300 sehektar, menyediakan Bantuan Tunai BUDI Agri-Komoditi sebanyak RM400 sebulan, serta meneruskan pemberian subsidi baja, benih dan racun perosak bagi membantu mengurangkan impak peningkatan kos pengeluaran yang didorong oleh kenaikan harga tenaga.
Kerajaan juga perlu memperkukuh keselamatan makanan negara. Ini termasuk mengurangkan kebergantungan kepada makanan import, memperluas pengeluaran makanan tempatan, memperkukuh rantaian bekalan domestik, dan membantu petani, penternak serta pengusaha kecil meningkatkan produktiviti. Krisis bekalan global memberi peringatan bahawa negara tidak boleh terlalu bergantung kepada pasaran luar untuk makanan asas rakyat.
Namun, kerajaan tidak boleh memikul tanggungjawab ini seorang diri. Industri juga mempunyai peranan penting. Pengeluar, pemborong, peruncit dan penyedia logistik perlu memastikan rantaian bekalan berjalan dengan cekap.
Mereka tidak seharusnya mengambil kesempatan atas ketidaktentuan global untuk menaikkan harga secara tidak munasabah. Dalam waktu krisis, keuntungan perniagaan perlu diimbangi dengan tanggungjawab sosial kepada masyarakat.
Pada masa yang sama, rakyat juga perlu memainkan peranan. Krisis bekalan global bukan hanya ujian kepada kerajaan, tetapi juga ujian kepada disiplin penggunaan rakyat. Apabila berjuta-juta rakyat membuat perubahan kecil dalam kehidupan harian, kesannya kepada ekonomi negara boleh menjadi besar.
Pertama, rakyat perlu merancang pembelian dengan lebih berhemah. Elakkan pembelian panik dan pembaziran makanan. Membeli mengikut keperluan, menyemak harga, membandingkan pilihan dan merancang menu keluarga boleh membantu mengurangkan tekanan perbelanjaan isi rumah.
Kedua, rakyat perlu menggunakan tenaga dan sumber harian dengan lebih cekap. Penggunaan elektrik, bahan api dan air yang lebih berhemat bukan sahaja mengurangkan bil rumah, tetapi juga membantu mengurangkan tekanan permintaan terhadap sumber negara.
Amalan kecil seperti mengurangkan perjalanan tidak perlu, berkongsi kenderaan, menjimatkan elektrik dan mengurus penggunaan dapur dengan lebih cekap boleh memberi kesan jika dilakukan secara meluas.
Ketiga, isi rumah perlu menyesuaikan tabiat perbelanjaan. Dalam tempoh tidak menentu, keutamaan perlu diberikan kepada makanan asas, pendidikan, kesihatan dan keperluan keluarga.
Pembelian barangan bukan keperluan boleh ditangguhkan. Ini bukan bermaksud rakyat perlu hidup dalam ketakutan, tetapi perlu lebih berdisiplin, realistik dan bijak dalam membuat keputusan kewangan.
Keempat, rakyat boleh menyokong produk tempatan. Jika lebih ramai pengguna memilih hasil tempatan yang berkualiti dan berpatutan, negara dapat mengurangkan kebergantungan kepada makanan import. Sokongan kepada produk tempatan bukan sahaja membantu pengguna, tetapi juga membantu petani, penternak, peniaga kecil dan ekonomi domestik.
Akhirnya, krisis bekalan global mengingatkan kita bahawa harga makanan bukan bermula di rak pasar raya. Ia bermula jauh lebih awal — di ladang, kilang, pelabuhan, jalan raya, kapal, lori dan dasar ekonomi negara. Oleh itu, daya tahan negara juga tidak boleh dibina di peringkat kerajaan sahaja. Ia perlu dibina dari rumah, pasar, kilang, ladang, pejabat kerajaan dan seluruh masyarakat.
Dalam bahasa mudah, Malaysia masih terkawal, tetapi kita tidak boleh leka. Krisis bekalan global mungkin berlaku di luar negara, tetapi kesannya boleh tiba di meja makan kita. Oleh itu, kita perlu terus bertahan, menyesuaikan diri dan bergerak ke hadapan bersama-sama.
*Penulis adalah Pensyarah Kanan Pembangunan Ekonomi di Arshad Ayub Graduate Business School, Universiti Teknologi Mara (UiTM), dan Timbalan Presiden Persatuan Ekonomi Pengguna dan Keluarga Malaysia (MACFEA)*
