NARATIF bahawa peningkatan keupayaan ketenteraan Filipina yang disokong Amerika Syarikat di Pulau Balabac telah menimbulkan ketakutan atau kegusaran serius kepada Malaysia perlu dinilai secara lebih kritikal.
Kedudukan Balabac yang berhampiran Sabah sememangnya mempunyai nilai strategik tetapi kedekatan geografi tidak dengan sendirinya menjadikan pembangunan ketenteraan di pulau tersebut sebagai ancaman kepada Malaysia.
Malaysia bukan sebuah negara yang melihat setiap perubahan postur ketenteraan negara jiran melalui lensa ancaman. Sebagai sebuah negara berdaulat yang terletak di tengah-tengah persekitaran strategik Indo-Pasifik, Malaysia telah lama berhadapan dengan kehadiran dan aktiviti ketenteraan pelbagai kuasa besar.
Apa yang dilakukan Malaysia ialah menilai setiap perkembangan berdasarkan niat, keupayaan dan implikasinya terhadap kepentingan nasional. Atas sebab itu, kewaspadaan Malaysia terhadap Balabac tidak harus disamakan dengan ketakutan.
Lebih penting, istilah “pangkalan Amerika Syarikat di Balabac” sendiri perlu digunakan secara berhati-hati.
Balabac merupakan salah satu lokasi di bawah Enhanced Defense Cooperation Agreement (EDCA) antara Filipina dan Amerika Syarikat. Kerjasama tersebut memberikan akses kepada tentera AS serta membolehkan pembangunan kemudahan dan penempatan awal peralatan tertentu tetapi kemudahan berkenaan kekal berada dalam konteks kedaulatan Filipina.
Justeru, menggambarkan Balabac seolah-olah sebuah pangkalan AS yang diwujudkan untuk memberi tekanan strategik kepada Malaysia adalah satu tafsiran berlebihan.
Malaysia bukan pemerhati pasif
Malaysia mempunyai kepentingan yang jelas terhadap sebarang perkembangan ketenteraan berhampiran Sabah dan Laut China Selatan.
Sebarang peningkatan infrastruktur, kehadiran aset atau perubahan pola operasi di Balabac sememangnya perlu dipantau tetapi tindakan tersebut merupakan tanggungjawab normal sesebuah negara dalam mempertahankan keselamatan dan kedaulatannya bukannya petunjuk bahawa Malaysia berasa terancam.
Persoalan sebenar ialah bagaimana perubahan di Balabac mempengaruhi keseimbangan strategik serantau.
Dalam satu sudut, peningkatan keupayaan Filipina boleh menyumbang kepada keselamatan maritim, pemantauan kawasan perairan serta keupayaan bertindak terhadap ancaman rentas sempadan.
Dalam sudut yang lain, peningkatan aktiviti ketenteraan kuasa besar turut membawa risiko persaingan strategik yang lebih kompleks. Malaysia mempunyai kepentingan untuk memahami kedua-duanya.
Malaysia tidak perlu berpihak.
Kesilapan lain ialah melihat perkembangan Balabac melalui kerangka mudah Amerika Syarikat lawan China, kemudian bertanya di pihak mana Malaysia harus berdiri.
Pendekatan Malaysia secara tradisinya jauh lebih pragmatik. Malaysia mempunyai hubungan pertahanan dengan Amerika Syarikat dan pada masa sama mengekalkan hubungan diplomatik serta ekonomi yang penting dengan China.
Malaysia turut bekerjasama dengan negara ASEAN dan rakan pertahanan lain berdasarkan kepentingan bersama. Ini bukan kelemahan. Inilah autonomi strategik.
Dalam persaingan kuasa besar yang semakin tajam, kepentingan Malaysia bukan menjadi barisan hadapan mana-mana kuasa. Kepentingan Malaysia ialah memastikan Sabah dan Sarawak selamat, hak maritim negara dipertahankan, laluan perdagangan kekal terbuka dan Laut China Selatan tidak berubah menjadi gelanggang konflik yang merugikan negara-negara ASEAN.
Balabac tidak menentukan kedudukan Malaysia
Balabac mungkin semakin penting kepada strategi pertahanan Filipina dan jaringan kerjasama keselamatan Amerika Syarikat di rantau ini.
Malaysia harus mengambil kira perkembangan tersebut dalam perancangan pertahanan dan penilaian strategiknya, namun terdapat perbezaan besar antara mengambil perhatian terhadap perubahan strategik dengan takut terhadap perubahan tersebut.
Malaysia tidak perlu memberikan reaksi berlebihan, apatah lagi membenarkan pihak luar membentuk persepsi bahawa negara ini berada dalam keadaan tertekan hanya kerana peningkatan keupayaan ketenteraan berlaku berhampiran Sabah.
Sebaliknya, jawapan Malaysia seharusnya datang melalui peningkatan kesedaran domain maritim, kesiapsiagaan pertahanan, pengawasan perairan dan udara, kerjasama diplomatik serta keupayaan membuat penilaian strategik secara bebas.
Akhirnya, Balabac hanyalah satu bahagian daripada perubahan geostrategik yang lebih besar di Indo-Pasifik. Malaysia tidak gentar dengan Balabac.
Malaysia memahami kepentingannya, memantau perkembangannya dan akan bertindak berdasarkan kepentingan nasionalnya sendiri kerana dalam persaingan kuasa besar, kekuatan sesebuah negara bukan diukur daripada siapa yang dipilihnya untuk disokong tetapi daripada keupayaannya memastikan pihak lain menghormati kepentingan, kedaulatan dan ruang strategiknya sendiri.
