KRISIS bekalan bahan api yang melanda sebahagian stesen minyak di Perancis memberi satu gambaran penting mengenai bagaimana gangguan dalam pasaran tenaga boleh berkembang menjadi isu yang memberi kesan kepada pengguna dan ekonomi.
Sekitar 11 peratus stesen minyak di Perancis dilaporkan berdepan kekurangan petrol atau diesel, manakala harga diesel mencecah sekitar €2.39 (RM11.18) seliter.
Perkembangan itu turut mendapat perhatian Presiden Perancis, Emmanuel Macron, yang mengadakan pertemuan bagi membincangkan krisis tenaga serta kesannya terhadap rakyat dan ekonomi negara berkenaan.
Bagi Malaysia, keadaan itu tidak bermakna negara akan berdepan situasi sama. Namun, ia menunjukkan satu hakikat yang semakin jelas — tekanan tenaga global boleh memberi kesan kepada negara lain melalui harga minyak, kos pengangkutan, logistik dan rantaian bekalan.
Malaysia mempunyai mekanisme perlindungan yang berbeza berbanding sesetengah negara lain. Ketika harga minyak mentah dunia meningkat, kerajaan masih mengekalkan harga bahan api bersubsidi bagi rakyat yang layak melalui mekanisme BUDI MADANI.
Berdasarkan ketetapan Kementerian Kewangan pada September, penerima BUDI95 membayar RM1.99 seliter bagi RON95, manakala penerima BUDI Diesel membayar RM2.10 seliter. Pada masa sama, harga tanpa subsidi berubah mengikut keadaan pasaran dunia.
Malah, mulai 1 September 2026, had kelayakan asas bulanan BUDI95 dan BUDI Diesel dinaikkan semula daripada 200 liter kepada 300 liter, manakala pemilik pikap dan jip diesel yang layak boleh menerima tambahan 100 liter, menjadikan jumlah kelayakan sehingga 400 liter sebulan.
Mekanisme itu menjadi salah satu lapisan perlindungan kepada pengguna apabila harga minyak dunia mengalami turun naik. Namun, subsidi tidak bermakna Malaysia terasing daripada perkembangan pasaran tenaga dunia.
Perkara itu dapat dilihat sendiri dalam perubahan harga bahan api tanpa subsidi di Malaysia. Bagi tempoh 10 hingga 16 September 2026, harga RON97, RON95 tanpa subsidi dan diesel tanpa subsidi masing-masing meningkat 25 sen kepada RM4.50, RM4.02 dan RM4.92 seliter.
Menurut Kementerian Kewangan, peningkatan itu berlaku susulan kenaikan harga minyak mentah dunia berikutan konflik Amerika Syarikat-Iran yang kembali meruncing serta risiko gangguan bekalan petroleum melalui Selat Hormuz.
Harga minyak mentah Brent pula mencecah AS$97.31 setong dalam tempoh pengiraan berkenaan. Ini menunjukkan bahawa walaupun harga bahan api bersubsidi dapat dilindungi bagi pengguna yang layak, perubahan harga minyak dunia tetap mempunyai kesan terhadap kos ekonomi Malaysia.
Bahan api merupakan sebahagian daripada hampir keseluruhan rantaian ekonomi. Sebuah lori yang menghantar sayur dari kawasan pertanian ke pasar, misalnya, memerlukan diesel. Begitu juga lori yang membawa bahan mentah ke kilang, kenderaan yang menghantar barangan ke pusat pengedaran dan kenderaan perdagangan yang menghubungkan pemborong dengan peruncit.
Apabila kos bahan api meningkat, kos perjalanan dan operasi turut boleh meningkat. Daripada situ, tekanan boleh bergerak kepada kos pengangkutan,kos logistik, kos pengeluaran, kos operasi perniagaan dan harga barangan serta perkhidmatan.
Sebab itu, isu bahan api sebenarnya lebih besar daripada persoalan berapa sen harga petrol atau diesel berubah di pam.
Dalam konteks Malaysia, kerajaan sudah menggunakan beberapa mekanisme untuk mengurangkan kesan turun naik harga global terhadap rakyat.
Selain BUDI95 dan BUDI Diesel, kerajaan turut menyediakan mekanisme harga bersubsidi bagi sektor tertentu, termasuk SKPS dan SKDS, bagi mengurangkan tekanan kos bahan api kepada aktiviti perniagaan dan pengangkutan yang layak.
Kementerian Kewangan juga menyatakan bahawa pasaran produk petroleum bertapis dunia kekal ketat susulan gangguan aliran petroleum melalui Selat Hormuz, penyusutan kapasiti penapisan di beberapa negara dan sekatan eksport bahan api. Keadaan itu boleh menyebabkan turun naik harga dalam tempoh terdekat.
Ini menjadikan pemantauan perkembangan tenaga global penting, walaupun bekalan bahan api dalam negara masih mencukupi.
Apa yang berlaku di Perancis tidak boleh dianggap sebagai petunjuk bahawa Malaysia akan mengalami krisis bekalan yang sama. Kedudukan kedua-dua negara berbeza dari segi struktur pasaran, dasar subsidi, bekalan tenaga dan sistem pengedaran.
Namun, perkembangan itu boleh menjadi peringatan mengenai satu perkara: apabila bekalan tenaga global tertekan, kesannya boleh bergerak merentasi sempadan.
Jika gangguan berpanjangan berlaku pada pengeluaran, penapisan atau laluan perdagangan minyak dunia, negara seperti Malaysia tetap perlu mengurus kesannya terhadap harga, kos pengangkutan, perniagaan dan pengguna.
Malah, perkembangan September menunjukkan kesan pasaran global itu sudah boleh diterjemahkan kepada perubahan harga bahan api tanpa subsidi di Malaysia.
Justeru, persoalannya bukan sama ada Malaysia akan mengalami situasi seperti Perancis. Persoalan yang lebih penting ialah sejauh mana negara bersedia menghadapi kejutan tenaga global sekiranya tekanan bekalan dan harga berlarutan.
Bagi kerajaan, kestabilan bekalan, pemantauan pasaran, pengurusan subsidi serta perlindungan terhadap sektor pengangkutan dan rantaian bekalan menjadi semakin penting. Bagi pengguna pula, penggunaan bahan api secara berhemat dan pengurusan perbelanjaan boleh membantu mengurangkan tekanan sekiranya kos tenaga meningkat.
Krisis di Perancis mungkin berlaku jauh dari Malaysia. Tetapi dalam ekonomi global yang saling berkait, tekanan tenaga tidak semestinya berhenti di negara tempat ia bermula. Ia boleh bergerak daripada minyak mentah kepada bahan api, daripada bahan api kepada pengangkutan, daripada pengangkutan kepada kos operasi — dan akhirnya sampai kepada harga yang dibayar pengguna.
Sebab itu, Malaysia tidak perlu menunggu krisis sampai ke pam untuk mula bersedia. Sebab itulah rakyat tidak boleh ambil mudah tekanan tenaga global. Apatah lagi ketika ini kegilaan Tentera Houthi yang berjaya menguasai Selat Bab el-Mandeb dan menyerang Arab Saudi.
Penguasaan penuh ke atas Selat Bab el-Mandeb ini memberikan kelebihan geopolitik yang sangat besar kepada Houthi kerana selat tersebut merupakan salah satu laluan perkapalan perdagangan dan transit minyak paling kritikal di dunia yang menghubungkan Laut Merah dengan Teluk Aden.
Kesimpulannya, dengan pelbagai konflik dan krisis yang sedang melanda dunia, rakyat negara ini perlu bersedia menghadapi segala kemungkinan.
