KEPUTUSAN kerajaan mengarahkan penjawat awam tidak menggunakan aplikasi Waze ketika menjalankan tugas rasmi wajar disokong kerana langkah itu bukan sekadar soal memilih aplikasi navigasi, sebaliknya melibatkan keselamatan maklumat, perlindungan data pergerakan dan kepentingan negara.
Dalam era digital, data lokasi bukan lagi sekadar maklumat untuk menentukan arah perjalanan. Jika dikumpulkan secara berterusan, data itu berpotensi memberikan gambaran mengenai rutin harian seseorang, lokasi yang kerap dikunjungi serta masa pergerakannya.
Bagi penjawat awam yang menjalankan tugas rasmi, perkara ini perlu diberikan perhatian lebih serius. Pergerakan ke lokasi projek kerajaan, premis tertentu atau kawasan strategik mungkin mempunyai nilai maklumat yang tidak sepatutnya terdedah tanpa kawalan sewajarnya.
Bayangkan seorang pegawai yang berulang kali menggunakan aplikasi navigasi untuk ke sebuah kemudahan kerajaan pada waktu yang sama setiap minggu. Jika rekod lokasi dan masa itu dapat dikaitkan dengan identitinya, pihak yang mempunyai akses kepada maklumat berkenaan berpotensi membina gambaran tentang jadual dan corak pergerakannya.
Contoh lain ialah pegawai yang menjalankan pemeriksaan di beberapa lokasi projek infrastruktur. Jika data perjalanan dapat diakses oleh pihak tidak dibenarkan, maklumat itu berpotensi memberikan petunjuk mengenai lokasi pemeriksaan, kekerapan lawatan dan tempoh pegawai berada di sesuatu tempat. Risiko menjadi lebih besar sekiranya maklumat tersebut digabungkan dengan data lain yang diperoleh daripada sumber berbeza.
Risiko sedemikian tidak bermaksud Waze terbukti membocorkan maklumat operasi kerajaan. Namun, ia menggambarkan bagaimana data yang kelihatan biasa boleh menjadi sensitif apabila dikumpulkan, dikaitkan dan dianalisis secara berterusan.
Selain itu, rekod lokasi juga boleh menjejaskan privasi individu. Sebagai contoh, perjalanan berulang ke klinik, pusat kaunseling atau lokasi peribadi tertentu boleh mendedahkan perkara yang tidak mahu dikongsi seseorang.
Jika maklumat itu disalahgunakan atau terdedah akibat kelemahan keselamatan, individu berkenaan mungkin berdepan gangguan, penipuan atau pencerobohan privasi.
Satu lagi risiko ialah penipuan yang menggunakan maklumat pergerakan. Jika seseorang mengetahui bahawa seorang pegawai kerap berada di luar pejabat pada waktu tertentu, maklumat itu boleh dieksploitasi untuk menghasilkan mesej atau panggilan palsu yang kelihatan meyakinkan. Bagaimanapun, kejayaan penipuan sedemikian bergantung pada maklumat tambahan yang dimiliki penipu dan bukan semata-mata penggunaan aplikasi navigasi.
Prinsipnya mudah: kerajaan tidak perlu menunggu sehingga berlaku insiden sebelum mengambil langkah pencegahan. Risiko yang boleh dikurangkan melalui dasar dan prosedur munasabah perlu ditangani lebih awal. Pendekatan ini mencerminkan tanggungjawab kerajaan melindungi kepentingan negara serta maklumat yang berkaitan dengan urusan rasmi.
Sebab itu, arahan berkenaan wajar dilihat secara rasional dan bukannya sebagai tindakan menolak teknologi asing secara membuta tuli. Kerajaan mempunyai tanggungjawab menilai kesesuaian sesuatu aplikasi berdasarkan keperluan keselamatan, khususnya apabila ia digunakan dalam urusan rasmi.
Pada masa sama, rakyat perlu memahami bahawa arahan ini ditujukan kepada penjawat awam ketika menjalankan tugas rasmi, bukannya larangan menyeluruh terhadap orang awam yang menggunakan Waze untuk perjalanan peribadi.
Langkah itu juga membuka ruang kepada penggunaan TuJu, aplikasi navigasi tempatan yang dibangunkan dengan penglibatan Lembaga Lebuhraya Malaysia (LLM). TuJu menawarkan kemudahan berkaitan perjalanan, termasuk maklumat trafik lebuh raya, paparan CCTV, caj tol dan lokasi kawasan Rehat dan Rawat (R&R).
Kelebihan aplikasi seperti TuJu ialah potensinya untuk dikembangkan mengikut keperluan pengguna Malaysia. Usaha memperluas liputannya kepada jalan biasa, selain meningkatkan ketepatan navigasi dan kemas kini trafik, boleh menjadikannya lebih berguna kepada penjawat awam serta orang ramai.
Bagaimanapun, aplikasi tempatan tidak seharusnya dianggap selamat secara automatik hanya kerana ia dibangunkan di Malaysia. Tahap keselamatannya tetap bergantung pada cara data dikumpulkan, disimpan, diproses dan dikongsi, selain kekuatan sistem menghadapi ancaman siber.
Oleh itu, kerajaan perlu memastikan TuJu terus dipertingkatkan dari segi ketepatan navigasi, liputan jalan, kestabilan sistem dan kemudahan penggunaan. Dasar privasinya juga perlu jelas, manakala audit keselamatan berkala penting untuk mengesan kelemahan sebelum dieksploitasi pihak tidak bertanggungjawab.
Rakyat juga perlu mengelakkan tanggapan bahawa penggunaan Waze secara automatik menyebabkan data peribadi bocor. Risiko pengumpulan data, kemungkinan penyalahgunaan dan kejadian kebocoran sebenar ialah perkara berbeza yang perlu dinilai berdasarkan bukti.
Namun, bagi urusan rasmi kerajaan, langkah berjaga-jaga memang munasabah kerana kesan pendedahan maklumat boleh melangkaui kepentingan individu.
Justeru, keputusan kerajaan ini patut diberikan sokongan sambil disertai tuntutan supaya pelaksanaannya telus, praktikal dan berkesan. Kejayaan dasar ini bukan diukur berdasarkan jumlah pengguna yang meninggalkan Waze, tetapi sejauh mana keselamatan maklumat dapat dipertingkatkan tanpa menjejaskan kelancaran tugas penjawat awam.
Dalam dunia yang semakin bergantung pada teknologi digital, melindungi data pergerakan dan memberi peluang kepada teknologi tempatan berkembang ialah sebahagian daripada usaha mengurus keselamatan negara secara bertanggungjawab.
