Oleh Azril Mohd Amin
PUSAT Penyelidikan dan Advokasi Hak Asasi Manusia (CENTHRA) menegaskan bahawa krisis Rohingya berpunca daripada tindakan dan dasar Myanmar sendiri.
Penganiayaan sistematik terhadap komuniti Rohingya, termasuk penafian kewarganegaraan, diskriminasi berstruktur, pemindahan paksa dan keganasan berskala besar, telah didokumenkan secara meluas oleh Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) serta pelbagai mekanisme hak asasi manusia antarabangsa.
Oleh itu, adalah tidak tepat untuk mengalihkan tanggungjawab utama daripada negara punca krisis kepada negara-negara penerima seperti Malaysia.
Malaysia telah menanggung sebahagian besar beban kemanusiaan serantau selama beberapa dekad.
Menurut data UNHCR sehingga Februari 2026, Malaysia menempatkan kira-kira 215,600 pelarian dan pencari suaka berdaftar, termasuk 193,824 dari Myanmar, dengan sekitar 126,144 daripadanya merupakan etnik Rohingya.
Ini menjadikan Malaysia antara negara yang menempatkan komuniti Rohingya terbesar di dunia di luar Bangladesh. Walaupun Malaysia bukan Negara Pihak kepada Konvensyen Pelarian 1951 dan tidak mempunyai undang-undang pelarian khusus, majoriti Rohingya tidak ditempatkan di pusat tahanan imigresen.
Sebaliknya, mereka hidup dalam komuniti, bekerja secara tidak formal dan menerima akses tertentu kepada bantuan kemanusiaan serta perkhidmatan asas. Hakikat ini menunjukkan bahawa Malaysia telah melaksanakan tanggungjawab kemanusiaan yang jauh melangkaui kewajipan undang-undang antarabangsa yang terpakai ke atasnya.
Pada masa sama, CENTHRA mengiktiraf kebimbangan rakyat Malaysia mengenai tekanan terhadap perkhidmatan awam, persaingan dalam sektor pekerjaan berpendapatan rendah, penempatan tidak terancang, isu keselamatan dan cabaran integrasi sosial.
Kerajaan mempunyai hak dan tanggungjawab untuk menguatkuasakan undang-undang imigresen, menjaga ketenteraman awam dan melindungi kepentingan nasional. Namun demikian, penguatkuasaan tersebut hendaklah dilaksanakan selaras dengan prinsip hak asasi manusia dan standard kemanusiaan antarabangsa, termasuk larangan terhadap layanan tidak berperikemanusiaan, penahanan sewenang- wenangnya dan pemulangan ke tempat yang berisiko tinggi terhadap nyawa atau keselamatan individu.
Prinsip undang-undang antarabangsa
Walaupun Malaysia bukan pihak kepada Konvensyen Pelarian 1951, beberapa prinsip undang-undang antarabangsa tetap relevan. Antaranya ialah prinsip non-refoulement yang melarang penghantaran seseorang ke negara atau wilayah di mana mereka berdepan risiko penganiayaan, penyeksaan atau ancaman serius terhadap nyawa dan kebebasan.
Malaysia juga terikat dengan Konvensyen Hak Kanak-Kanak (CRC) yang mewajibkan kepentingan terbaik kanak-kanak diberikan keutamaan dalam semua keputusan yang melibatkan mereka.
Pada masa yang sama, undang-undang antarabangsa tidak mewajibkan Malaysia untuk memberikan kewarganegaraan, hak mengundi, status pemastautin tetap atau membuka sempadan tanpa kawalan kepada pelarian. Soal kawalan sempadan, imigresen dan kewarganegaraan kekal dalam bidang kuasa kedaulatan negara.
CENTHRA berpandangan bahawa penyelesaian yang mampan memerlukan pendekatan bersepadu berteraskan tiga prinsip utama: pengurusan domestik yang teratur, perkongsian tanggungjawab antarabangsa yang adil, dan akauntabiliti terhadap Myanmar sebagai punca utama krisis.
Pertama: Pengurusan domestik yang teratur dan berasaskan undang-undang
Malaysia perlu memperkukuh Program Dokumen Pendaftaran Pelarian (DPP) dan sistem pengesahan identiti bagi memastikan perbezaan jelas antara pelarian yang melarikan diri daripada penganiayaan dan pendatang ekonomi tidak berdokumen.
Pendekatan penguatkuasaan juga perlu lebih tertumpu kepada sindiket penyeludupan manusia, pemerdagangan orang dan jenayah terancang melalui pendekatan berasaskan risiko dan risikan.
Malaysia wajar mempertimbangkan pembangunan rangka kerja perundangan khusus bagi pengurusan pelarian bagi mengelakkan kekeliruan antara pelarian dan pendatang tanpa izin biasa.
Dalam kerangka ini, skim permit kerja yang terhad dan bersyarat bagi pelarian yang telah disahkan identitinya boleh dipertimbangkan bagi mengurangkan ekonomi tidak formal, mengurangkan eksploitasi buruh dan meningkatkan pemantauan kerajaan.
Pada masa yang sama, akses kepada pendidikan asas bagi kanak-kanak pelarian perlu diberi perhatian bagi mengelakkan wujudnya generasi tanpa pendidikan formal yang berpotensi menimbulkan risiko sosial jangka panjang.
Kedua : Perkongsian tanggungjawab antarabangsa lebih adil
Malaysia tidak boleh terus menanggung beban kemanusiaan ini secara bersendirian. Negara-negara maju perlu meningkatkan kuota penempatan semula (resettlement) secara lebih adil dan konsisten, selaras dengan prinsip perkongsian tanggungjawab antarabangsa dalam pengurusan pelarian.
ASEAN, OIC dan rakan antarabangsa juga perlu mempertimbangkan penubuhan mekanisme pembiayaan bersama seperti Dana Serantau Rohingya bagi membantu negara-negara yang menanggung jumlah pelarian yang besar, termasuk Malaysia dan Bangladesh.
Mekanisme ini akan membolehkan bantuan kewangan, pendidikan, kesihatan dan perlindungan disalurkan secara lebih tersusun dan berasaskan beban sebenar yang ditanggung.
Ketiga: Akauntabiliti dan tekanan terhadap Myanmar Komuniti antarabangsa tidak boleh terus menumpukan perhatian hanya kepada pengurusan kesan krisis tanpa menangani punca utamanya.
ASEAN perlu memainkan peranan yang lebih proaktif dalam menangani isu kewarganegaraan, diskriminasi sistematik dan pelanggaran hak asasi manusia di Myanmar, manakala negara-negara anggota perlu memperkukuh kerjasama dengan mekanisme penyiasatan dan keadilan antarabangsa yang sedang mengumpul bukti berkaitan jenayah terhadap komuniti Rohingya.
Malaysia juga boleh memainkan peranan diplomatik untuk menyokong usaha antarabangsa yang bertujuan meningkatkan akauntabiliti Myanmar, termasuk langkah-langkah sah di sisi undang-undang antarabangsa bagi meningkatkan kos politik dan diplomatik terhadap pihak yang bertanggungjawab terhadap penganiayaan tersebut.
Penyelesaian jangka panjang hanya akan tercapai apabila Rohingya dapat kembali secara sukarela, selamat, bermaruah dan mampan ke Myanmar dengan jaminan kewarganegaraan, keselamatan dan hak asasi yang diiktiraf sepenuhnya.
KESIMPULAN
Malaysia tidak boleh dipersalahkan atas jenayah dan penganiayaan yang berlaku di Myanmar. Namun, Malaysia juga tidak boleh mengabaikan cabaran sebenar yang dihadapi rakyatnya sendiri.
Pendekatan yang matang memerlukan keseimbangan antara hak Malaysia sebagai sebuah negara berdaulat untuk mengurus sempadan dan menjaga keselamatan negara, dengan tanggungjawab kemanusiaan terhadap mereka yang melarikan diri daripada penganiayaan.
CENTHRA menegaskan bahawa kemanusiaan dan akauntabiliti bukanlah nilai yang bercanggah.
Dalam krisis Rohingya, persoalan utama bukan sekadar pengurusan pelarian, tetapi bagaimana masyarakat antarabangsa memastikan bahawa kos akibat pelanggaran hak asasi manusia tidak terus dipindahkan daripada pelaku kepada negara-negara jiran.
Selagi punca utama di Myanmar tidak ditangani, krisis ini akan terus berulang. Justeru, penyelesaian yang mampan memerlukan tiga perkara yang berjalan seiring: pengurusan migrasi yang teratur, perkongsian tanggungjawab antarabangsa yang adil, dan akauntabiliti yang sebenar terhadap pihak yang menyebabkan krisis ini berlaku.
- Azril Mohd Amin adalah Pengerusi Pusat Penyelidikan dan Advokasi Hak Asasi Manusia (CENTHRA). Ini adalah kenyataan media beliau.
